Belgische vluchtelingen WOI

In augustus 1914 viel Duitsland België binnen. De Eerste Wereldoorlog was begonnen. Het kleine Belgische leger wist de opmars van de Duitse legermacht naar Frankrijk in het begin behoorlijk te vertragen. Het Duitse leger trad daarom steeds agressiever op. In Luik en andere Waalse steden werd heftig huisgehouden en vielen er veel burgerslachtoffers. Veel burgers vluchtten richting Nederlands Limburg. De Nederlandse neutraliteit was door Duitsland niet geschonden, dus Nederland werd een veilige toevluchtshaven.

Een grote vluchtelingenstroom naar Nederland kwam op gang na de val van Antwerpen, op 10 oktober 1914. Het Duitse leger had de stad gebombardeerd en veel burgers raakten ontheemd. Bovendien was er grote paniek door de verhalen over gruwelijk optreden van de Duitse troepen in het oosten. Duizenden Belgen vluchtten naar Nederland. In lange stoeten trokken burgers en militairen naar de grenspost bij Roosendaal. Er wordt geschat dat bijna één miljoen Belgen op de vlucht sloegen naar Nederland. En Nederland had toen zelf maar zes miljoen inwoners.

• Al 786 vluchtelingen in het Limburgse Eijsden (27 augustus 1914: Nieuws van den dag: kleine courant)
• Opvang door heel Nederland (1 september 1914: Nieuws van den dag: kleine courant)
• Honderden vluchtelingen naar Walcheren (5 oktober 1914: Nieuws van den dag: kleine courant)
• Oproep voor levensmiddelen (14 oktober 1914: Nieuws van den dag: kleine courant)
• Vluchtelingen moeten Zeeland verlaten (15 april 1915: Rotterdamsch Nieuwsblad)
• In Rotterdam zijn 7000 vluchtelingen (22 april 1915: Rotterdamsch Nieuwsblad
• In Noord-Brabant 16.500 vluchtelingen (22 juni 1915: Tilburgsche Courant)
• Nieuwe stroom vluchtelingen (13 november 1916: Rotterdamsch Nieuwsblad)

Zo goed en zo kwaad als het ging regelde de Nederlandse regering de opvang. De Belgische militairen moesten volgens het oorlogsrecht door het neutrale Nederland worden geïnterneerd zolang de oorlog duurde. In Harderwijk werd een groot interneringskamp voor Belgische militairen gevestigd. Veel Belgische soldaten probeerden te ontsnappen om zich via Engeland weer bij de Belgische troepen in Frankrijk te voegen.

De Belgische burgers hoefden niet verplicht in Nederland te blijven. Toen de rust in bezet België enigszins was hersteld, keerden veel Belgische burgervluchtelingen toch weer terug naar huis. Daar moesten ze dan ook de rest van de oorlog blijven, want de grens met Nederland werd door de Duitse bezetter afgegrendeld met een dodelijke stroomdraadversperring. Zo'n honderdduizend Belgen zouden echter de gehele oorlog in Nederland blijven. Zij werden gehuisvest in opvangkampen door heel Nederland, bijvoorbeeld in Nunspeet, Uden en Gouda.

Arno Kuipers, februari 2010