Opkomst filmnieuws

Op 12 maart 1896 toonde de cinematograaf van de gebroeders Lumière bewegende beelden op een scherm in de Kalverstraat no. 220 in Amsterdam. Daarmee was de eerste Nederlandse filmvoorstelling een feit. Met strooibiljetten werd het publiek aangespoord om de attractie te bezoeken. In De Amsterdammer van 29 maart wordt de techniek van de filmprojectie beschreven.

Twee maanden later konden variétébezoekers de 'Bioscop' van de gebroeders Skladanowsky bewonderen, als onderdeel van het variétéprogramma van Frits van Haarlem. Het Algemeen Handelsblad van 16 mei 1896 doet verslag van deze 'bliksemsnelle photographische opnamen', maar constateert een dag later dat de beelden teveel trilden. De eerste opnamen waren vooral van straattafereeltjes, rijdende treinen of volksdansers, maar al snel verschenen de eerste fictieve filmpjes.

Rondtrekkende exploitanten veroverden in een hoog tempo ook andere steden met hun nieuwe medium. Er kwamen voorstellingen in Scheveningen, Groningen, Rotterdam en Utrecht. In de lokale kranten werden de (nog zeer korte) films uitbundig aangeprezen: 'Series fotografische momentopnamen worden op natuurlijke grootte in al hun kleurenpracht met kolossale snelheid weergegeven' (Utrechts Dagblad, 29 november 1896).

De opkomst van de filmvertoningen valt vrijwel samen met de intrede van filmadvertenties en recensies in Nederlandse kranten. Sindsdien maakt elke zichzelf respecterende krant ruimte in haar kolommen voor filmaankondigingen, -nieuws en kritieken.

Bescheidenheid is niet de meest opvallende eigenschap van filmreclames. In Het Vaderland van 9 november 1922 wordt "de mooiste film van de wereld" aangekondigd: De graaf van Charolais.

In de Residentie-bioscoop in de Kettingstraat in Den Haag draaide op 20 maart 1925 "de prachtfilm Paris & Helena, groot historisch monumentaal filmwerk. Volkomen schoon - Volkomen Grieksch - Volkomen klassiek".

Tilburgse filmliefhebbers konden in maart 1939 in de Harmonie Bioscoop hun hart ophalen aan de klassieker Jongensstad met Spencer Tracey en Mickey Rooney. Wie echter voorkeur had voor een ander genre liep even door naar het Chicago Familie Theater, waar Meisjes achter tralies vertoond werd.

Europa was ver weg voor de bewoners van Nederlands Indië. Maar voor wie zich de verre reis niet kon veroorloven draaide in de Oost Java Bioscoop "het phenomenale schitterende Fransche kunstwerk Parijs". Deze film liet in "een duizelingwekkende opeenvolging van schitterende beelden Parijs zien, zooals men dat in zijn liefste droomen zag."

Op 29 september 1915 ging in Rotterdam de film Cabiria in première. Een citaat uit de recensie in het Rotterdamsch nieuwsblad van de volgende dag: "Och arm, daar kan geen toneel tegen op en geen revue en geen gewone bioscoop. Het is het toppunt."

Recenscent Luc Willink struikelde bijna over zijn woorden als hij in Het Vaderland van 17 februari 1927 Metropolis van Fritz Lang besprak. Hij had tien keer zoveel willen zeggen, maar uiteindelijk kwam het op deze slotzin neer: "U m o e t komen!!"

De Amigoe di Curacao kondigde op 1 april 1939 aan dat Charlie Chaplin begonnen was met de opnames van een film met de werktitel Dictators. "De handeling van de film zal zich intussen in een ondefinieerbaar land afspelen, ofschoon de dictator een Germaans accent zal hebben. [...] Chaplin beweert overigens, geen plagiaat te willen plegen en herinnert er aan, dat hij zijn snorretje het eerst had."

"Marlene Dietrich heeft haar suces voor een niet gering gedeelte te danken aan haar beenen", zo viel te lezen in de Nieuwe Tilburgsche Courant van 6 november 1936. In hetzelfde artikel werd onthuld dat Greta Garbo heel slecht Engels spreekt. Ze doet er dus maar liever het zwijgen toe en daar dankt ze dan weer haar pose van mysterieuze vrouw aan...

Jan Bos, april 2010

Literatuur:
A.C.N. van Beusekom, Film als kunst. Reacties op een nieuw medium in Nederland, 1895-1940. Amsterdam, 1998.