Franse couranten in Nederland

Vanaf 1620 tot het midden van de 19e eeuw - en in Limburg zelfs tot 1892 - zijn er in Nederland couranten in het Frans uitgegeven. Ze kunnen inhoudelijk in vier groepen worden ingedeeld.

1620-1644: in het Frans vertaalde Nederlandse couranten

De oudste Franse couranten waren vertalingen van Nederlandse. De Courant d'Italie et d'Almaigne &c. (vier exemplaren uit 1620-1621 bij Kungliga Biblioteket Stockholm) was de Franse versie van de Courante uyt Italien, Duytslandt &c van Caspar van Hilten en de Nouvelles de divers quartiers (216 exemplaren uit 1639-1644 bij Bibliothéque Mazarine Parijs) die van Tydinghe uyt verscheyde quartieren van Broer Jansz. Er zijn diverse aanwijzingen dat er ook tussen 1621 en 1639 en na 1644 Franse couranten zijn uitgegeven, maar er zijn geen exemplaren noch harde bewijzen gevonden.

1670-1810: couranten uitgegeven door en voor Franse refugiés in Nederland

Vanaf ongeveer 1660 ontvluchtten vele Franse protestanten Frankrijk wegens geloofsvervolging. Een groot aantal vestigde zich in de Noordelijke Nederlanden, waar ze vooral in het boekenvak actief waren. Ten behoeve van hun lotgenoten in Nederland maar vooral ook voor hun relaties in Frankrijk gaven ze vanaf ca. 1670 tot het eind van de 18e eeuw Franse couranten uit in Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Rotterdam. Verreweg de belangrijkste was de Gazette de Leyde van de familie Luzac, die eigenlijk Nouvelles extraordinaires de divers endroits heette, met een grote internationale reputatie vanwege de onafhankelijke en gedetailleerde berichtgeving, met name over de revoluties in het laatste kwart van de 18e eeuw.

1810-1814: Franse en tweetalige couranten tijdens de Franse bezetting

Tussen 1810 en 1814 was Nederland ingelijfd in het Napoleontische keizerrijk. De officiële voertaal was Frans en de strenge Franse perswetgeving werd van kracht. Ons land werd ingedeeld in tien departementen waarin per departement slechts één (tweetalig) gecensureerd nieuwsblad mocht verschijnen en ten hoogste vier (tweetalige) advertentiebladen. Buiten de Randstad waren de veranderingen - afgezien van de censuur en de tweetaligheid - niet zo groot omdat in de meeste provincies (ook in Utrecht) maar één courant verscheen. In Noord- en Zuid-Holland waren de verandering wel ingrijpend, vanouds verschenen daar de meeste couranten. De aloude couranten in Haarlem, Leiden en Rotterdam moesten vier jaar lang plaats maken voor een simpel advertentieblad en alleen in Den Haag en Amsterdam kon een nieuwsblad blijven verschijnen: Gazette de la Haye/Haagsche Courant en Feuille politique du département du Zuiderzee/Staatkundig dagblad van het Departement der Zuiderzee.

Franse couranten na 1814

Tussen 1830 en 1862 en in Limburg tussen 1814 en 1892 verschenen er wederom Franse couranten. Hiermee bereikten de kranten buitenlandse lezers en in Limburg werd destijds in hogere kringen Frans gesproken. Een van regeringsweg uitgegeven dagblad was het Journal de la Haye (Amsterdam, 1830-1848) en er was een katholiek dagblad L'Echo universel/Journal des Pays-Bas (Den Haag, 1850-1862). In Maastricht verscheen onder meer Journal de la Province de Limbourg (1816-1829), l'Eclaireur (politique) (1827-1829), Journal du Limbourg (1839-1854) en de Courrier de la Meuse (1851-1892).

René Vos, juni 2009